Δικαίωμα στον εαυτό μου
Το πρωινό ξεκίνησε όπως κάθε άλλη φορά, με σιωπή. Όχι εκείνη την απαλή σιωπή όταν ακόμα όλοι κοιμούνται και ακούς τα πουλιά να ξυπνούν έξω. Αυτή η σιωπή ήταν αλλιώτικη, βαριά, γνώριμη, σαν τον παλιό καναπέ που σταμάτησες να βλέπεις τα βαθουλώματά του. Η Μαρία Ανδρέου στεκόταν στην κουζίνα, ανακατεύοντας τη βρώμη, ενώ άκουγε τον άντρα της να μιλάει ζωηρά στο τηλέφωνο στο σαλόνι. Η φωνή του γεμάτη ζωντάνια μια φωνή που σπάνια χρησιμοποιούσε μαζί της τα τελευταία χρόνια.
Ήταν πενήντα τριών ετών, είκοσι οχτώ χρόνια παντρεμένη με τον Κώστα Ανδρέου. Δύο γιοι που είχαν χτίσει ήδη τη δική τους ζωή κι η κόρη τους, η Ειρήνη, ετοιμαζόταν να πάρει πτυχίο στην Αθήνα. Τα είκοσι οχτώ χρόνια αυτά τα είχε περάσει σχεδόν όλα στη σκιά του Κώστα. Χωρίς να το καταλάβει, είχε διαλυθεί μέσα στις ανάγκες του, στα θέλω του, στη ζωή του, όπως ζάχαρη που λιώνει στο καυτό νερό και χάνεται.
Ο Κώστας μπήκε στην κουζίνα χωρίς να την κοιτάξει. Πήρε το κινητό του, που του είχε αφήσει δίπλα στην κούπα με τον καφέ. Έριξε μια ματιά στην οθόνη.
Έτοιμη η βρώμη, είπε η Μαρία.
Μμμ, έκανε εκείνος και ξανακοίταξε το τηλέφωνο.
Του άπλωσε το μπολ μπροστά του και τον είδε να γκριμάτσεί.
Πάλι νερουλή. Σου το είπα, να μου την κάνεις πιο πηχτή.
Την Τρίτη μου είπες πως ήταν πολύ πηχτή.
Δεν απάντησε. Ξανακοίταξε το κινητό, έσπρωξε μακριά το μπολ.
Σήμερα θα αργήσω. Έχουμε εταιρική έξοδο με τον Παπαδόπουλο.
Η Μαρία άφησε το κουτάλι πίσω στην κατσαρόλα.
Πότε το αποφασίσατε;
Εδώ και μέρες. Είναι για τα γενέθλια της εταιρίας. Να μην με περιμένεις.
Τον κοιτούσε από πίσω, παρατηρώντας τα γκριζαρισμένα μαλλιά που κάποτε ήταν καστανά, το σακάκι που εκείνη είχε πάει στο καθαριστήριο πριν τρεις μέρες. Σκέφτηκε τη γυναίκα του Παπαδόπουλου, τη Σοφία, μια ευγενική γυναίκα με μονίμως κουρασμένα μάτια. Άραγε θα πήγαινε εκείνη στην έξοδο;
Κι εγώ θα μπορούσα να έρθω, είπε διστακτικά, χωρίς πραγματική ελπίδα.
Ο Κώστας γύρισε ενοχλημένος.
Μαρία, θα βαρεθείς. Μιλάμε για δουλειές, για συνεργασίες. Δεν είναι για σένα.
Ό,τι αφορά εσένα με νοιάζει, ξέρεις…
Αλλά εκείνος ήδη σηκωνόταν, πατώντας τα κουμπιά του κινητού.
Τα λέμε μετά.
«Μετά». Μια λέξη που είχε φτιάξει τοίχο ανάμεσά τους.
Η Μαρία έμεινε λίγο στην άδεια τραπεζαρία. Κοίταξε τη βρώμη που δεν άγγιξε. Έπειτα την έχυσε στο νεροχύτη και παρακολούθησε το γκρίζο μείγμα να φεύγει με το νερό.
Ήταν κάποτε διακοσμήτρια εσωτερικών χώρων. Στα είκοσι πέντε της, με πτυχίο από το Μετσόβιο και επαίνους καθηγητών για το ταλέντο της να «βλέπει» τον χώρο και τους ανθρώπους μέσα σε αυτόν. Τότε ζωγράφιζε ασταμάτητα ένιωθε τον σχεδιασμό, αντί να τον σκέφτεται. Ύστερα ήρθε ο Κώστας: δευτεροετής στη Διοίκηση, δυο χρόνια μεγαλύτερος, σίγουρος για όλα. Ερωτεύτηκε όπως μόνο στα είκοσι τρία ερωτεύονται ολόκληρη. Παντρεύτηκαν με το που τελείωσε το πανεπιστήμιο. Πρώτος γιος ο Νίκος, μετά από έναν χρόνο, όταν η Μαρία μόλις ξεκίναγε να δουλεύει σε ένα μικρό γραφείο. Θεώρησε το διάλειμμα προσωρινό. Πίστευε πως θα επιστρέψει γρήγορα.
Αλλά ο Κώστας ήθελε να ανοίξει δική του τεχνική εταιρία. Χρειάζονταν χρήματα, γνωριμίες, ιδέες. Η Μαρία, στο σπίτι με τον Νίκο, σχεδίαζε κατόψεις, δικές της καινοτομίες για σπίτια που να είναι ζεστά και φωτεινά, με χώρο και ψυχή. Ο Κώστας άκουγε, έγνεφε, σημείωνε.
Ύστερα γεννήθηκε ο Πέτρος, ο δεύτερος γιος. Ύστερα, ήρθε απρόσμενα και η Ειρήνη.
Ως τότε, η εταιρία του είχε στηθεί γερά. Οι δικές της ιδέες ήταν το θεμέλιο. Οι κατόψεις, οι αρχές φωτισμού, τα «ζωντανά διαμερίσματα», τα είπαν μεταξύ τους. Όλα γεννήθηκαν εκεί, στις βραδιές που η Μαρία ξενυχτούσε να σχεδιάζει και ο Κώστας κοιμόταν ανέμελος.
Εκείνος πήγαινε στα ραντεβού, παρουσίαζε τις ιδέες δίχως να λέει από πού προήλθαν. «Η φιλοσοφία μας», έλεγε· «από εμάς». Τότε, η Μαρία δεν παρεξηγιόταν. Πίστευε πως αυτό σήμαινε να ναι οικογένεια «εμείς».
Λάθος της.
Με τα χρόνια, σταμάτησε να σχεδιάζει. Πρώτα «δεν υπήρχε χρόνος», μετά σώπασε εντελώς. Κάποια στιγμή είπε ο Κώστας, «δεν χρειάζεται να δουλεύεις, φτάνει ο δικός μου μισθός. Κοίτα το σπίτι και τα παιδιά». Δεν αντέδρασε. Έκανε. Κράτησε τα λογιστικά στα πρώτα χρόνια, υποδεχόταν πελάτες στο σπίτι όταν δεν υπήρχε γραφείο, οργάνωνε τα πάντα. Προετοίμαζε δείπνα για συνεργάτες. Ήταν το θεμέλιο και πουθενά το όνομά της δεν γραφόταν.
Τα παιδιά μεγάλωσαν. Η Μαρία έμεινε μόνη σε ένα μεγάλο διαμέρισμα με έναν άντρα που δεν την έβλεπε.
Το πρωινό που ο Κώστας έφυγε για το «event», κάθισε πολλή ώρα με το τσάι στο παράθυρο. Παρατηρούσε μια ηλικιωμένη που έβγαζε βόλτα ένα μικρό σκύλο στην αυλή. Ή σκεφτόταν τα πάντα· ή το τίποτα. Πήρε τηλέφωνο την παιδική της φίλη, τη Δήμητρα.
Είσαι ελεύθερη το βράδυ; ρώτησε ήσυχα.
Για σένα πάντα, απάντησε η Δήμητρα. Τι έγινε;
Τίποτα. Απλά ήθελα να βρεθούμε.
Η Δήμητρα ήξερε. Ήρθε μετά από λίγες ώρες με μια τυρόπιτα και προσεκτικά μάτια.
Στο τραπέζι της κουζίνας η Μαρία άνοιξε την ψυχή της. Όχι για απιστία τότε δεν ήξερε. Για τη σιωπή μίλησε, για τα βλέμματα που δεν υπήρχαν πια, για το πώς γίνεται να νιώθεις αόρατη στο ίδιο σου το σπίτι.
Μαρία, ψιθύρισε η Δήμητρα, σκέφτηκες ποτέ ότι ίσως…
Το σκέφτηκα, την έκοψε η Μαρία. Αλλά νόμιζα ότι φαντάζομαι πράγματα.
Και τώρα;
Τώρα δεν ξέρω.
Η Δήμητρα έφυγε αργά τη νύχτα. Ο Κώστας δεν γύριζε. Η Μαρία ξάπλωσε, άφησε το κινητό στην πρίζα και κοίταξε το ταβάνι. Στη 1:30 άκουσε το κλειδί στην πόρτα.
Εκείνος πήγε κατευθείαν στο μπάνιο, χωρίς να μπει καν να κοιτάξει προς το μέρος της. Έτρεχε το νερό. Ξάπλωσε στην άκρη του κρεβατιού, γυρισμένος στον τοίχο. Μύριζε ξένο άρωμα ελάχιστα, αλλά ήταν εκεί.
Δεν είπε λέξη. Προσποιήθηκε τον ύπνο.
Μέσα της, κάτι έσπασε ήσυχα. Σαν τον πάγο την άνοιξη, που ξεκινά με έναν ξέπνοο ήχο κι ύστερα τίποτα δεν το σταματά.
Την επόμενη μέρα πήρε τον Νίκο, τον μεγάλο της γιο. Ζούσε στη Θεσσαλονίκη με την γυναίκα του και τον μικρό Αντωνάκη, τον πρώτο εγγονό της Μαρίας. Σύντομη κουβέντα, βιαζόταν ο Νίκος στη δουλειά. Έστειλε στην Ειρήνη μήνυμα η κόρη απάντησε γεμάτη κέφι για το πανεπιστήμιο και κάποια γιορτή με φίλους. Μόνο ο Πέτρος, ο μεσαίος, κάλεσε ο ίδιος το βράδυ:
Μαμά, είσαι καλά;
Καλά, παιδί μου. Λίγο κουρασμένη.
Ο μπαμπάς σπίτι;
Όχι, έχει δουλειά.
Σιγή.
Ό,τι θέλεις, μπορείς να έρθεις σ εμάς, αύριο αν θες.
Η Μαρία γέλασε αλλιώς θα έκλαιγε.
Ευχαριστώ, Πέτρο μου, όλα καλά.
Ήξερε ότι ο Πέτρος πάντα ένιωθε τι συμβαίνει, ακόμα κι όταν δεν του έλεγε τίποτα. Αυτό την έσφιξε ακόμη περισσότερο.
Πέρασαν δυο εβδομάδες, γκρι και αδιάφορες σαν χειμωνιάτικος δρόμος στην Κυψέλη. Ο Κώστας ερχόταν όλο και αργότερα τα βράδια, μιλούσε ελάχιστα για δουλειά και κοιτούσε το κινητό του με ένα χαμόγελο που εκείνη δεν είχε δει χρόνια.
Δεν έψαξε αποδείξεις απλά, μια φορά της ζήτησε να εκτυπώσει κάτι λογαριασμούς κι άφησε ανοιχτό το λάπτοπ. Τα εκτύπωσε κι ακούμπησε τυχαία το ποντίκι. Ένα μήνυμα φάνηκε: «Ξέρεις ότι δεν θα έρθει. Δεν είναι για την παρέα σου.»
«Εκείνη», άραγε, ήταν η ίδια η Μαρία. Απάντηση του Κώστα: συμφωνεί.
Τα χέρια της ήταν ήρεμα αυτό τη ξάφνιασε όταν το σκέφτηκε μετά. Έκλεισε το λάπτοπ, άφησε τα χαρτιά στο τραπέζι, πήγε να βάλει τσάι.
Εκεί, δίπλα στο βραστήρα, δάκρυσε αθόρυβα. Όχι μόνο για την προδοσία. Μα κυρίως για την αόρατη ντροπή: είχε περάσει είκοσι οκτώ χρόνια δίπλα σε έναν άνθρωπο που ντρεπόταν γι αυτήν. Τρία παιδιά, μια ζωή γεμάτη ιδέες και φροντίδα, κι όμως «δεν ήταν για το περιβάλλον του».
Εκείνη τη νύχτα σκέφτηκε πολύ. Όχι με υστερία ούτε αυτολύπηση απλώς καθαρά, πρακτικά, σαν όταν σχεδίαζε. Ξαναμέτρησε κάθε σκέψη. Το πρωί ήξερε τι έπρεπε να κάνει.
Πρώτα πήρε τηλέφωνο τη Δήμητρα.
Θέλω τη βοήθειά σου. Σοβαρή.
Πες μου, απάντησε εκείνη χωρίς δισταγμό.
Πρέπει να είμαι πολύ καλά εμφανισιακά. Θυμάσαι κανέναν καλό στυλίστα;
Πάυση.
Μαρία, τι σκέφτεσαι;
Θα πάω στη γιορτή της εταιρίας του άντρα μου.
Σιωπή. Ύστερα:
Σε κάλεσε;
Όχι. Αλλά είναι ανοιχτή εκδήλωση. Είμαι σύζυγος ιδρυτή της εταιρίας. Έχω κάθε δικαίωμα να είμαι εκεί.
… Έτσι λες;
Δήμητρα, απλώς βοήθησέ με. Τα υπόλοιπα τα ξέρω.
Η Δήμητρα ήρθε με μια γνωστή της, τη Βάσω, στυλίστρια. Η Βάσω έριξε στην Μαρία ένα έμπειρο βλέμμα και είπε με ειλικρίνεια:
Έχετε υπέροχα ζυγωματικά. Απλώς τα έχετε παραμελήσει.
Η Μαρία δεν παρεξηγήθηκε ήταν αλήθεια.
Έμειναν όλη μέρα στο διαμέρισμα: η Βάσω πέρασε τα μαλλιά της σε ζεστό καστανό με μελί ανταύγειες, όπως παλιά. Έκανε ένα ήσυχο μακιγιάζ που αναδείκνυε τα γαλανόπράσινα μάτια της. Ανέσυραν ένα μπλε φόρεμα με ελαφρύ γυάλισμα, αυστηρό και κομψό ταυτόχρονα, που είχε αγοράσει τρία χρόνια πριν αλλά ποτέ δεν το φόρεσε γιατί ο Κώστας τη ρώτησε «πού θα πας μ αυτό το βαρετό;». Το φόρεσε και είδε ξανά μια γυναίκα που είχε σχεδόν ξεχάσει.
Μα εσύ είσαι πανέμορφη, Μαρία, είπε η Δήμητρα με δέος.
Η Μαρία κοίταξε τον εαυτό της στον καθρέφτη. Δεν ήταν πια νεαρή. Ήταν όμως ζωντανή.
Το ξέρω, είπε απαλά. Και δεν ήταν έπαρση ήταν επανασύνδεση.
Έμαθε τυχαία για το event ένα πρόσκληση που είχε αφήσει ο Κώστας στη συρταριέρα. Ήταν στο «Αίγλη» του Ζαππείου, με πανοραμικά παράθυρα. Θυμήθηκε πως είχε πάει μόνο μια φορά, σε ένα πάρτυ πριν χρόνια.
Το ταξί έφτασε στις οκτώμισι. Τότε μόνο τη διαπέρασε φόβος όχι δειλία· αίσθημα της μη επιστροφής.
Κατέβηκε, ύψωσε τους ώμους και μπήκε.
Στην υποδοχή, μια κοπέλα με τάμπλετ.
Καλησπέρα, είστε στη λίστα;
Μαρία Ανδρέου, σύζυγος του Κώστα Ανδρέου, ιδρυτή.
Δεν σας βρίσκω…
Προφανώς με ξέχασε. Καλέστε τον, ή ας ανεβώ.
Οι κοπέλες διέκριναν σιγουριά στη στάση της.
Περάστε, παρακαλώ.
Η σάλα έσφυζε από κόσμο εξήντα τουλάχιστον. Η Μαρία εντόπισε αμέσως τον Κώστα με ένα ποτήρι κρασί πλάι σε έναν μεσήλικα και μια ξανθιά γυναίκα γύρω στα τριάντα με κόκκινο φόρεμα. Κάτι της ψιθύρισε, εκείνος γέλασε.
Η Μαρία δεν πήγε σ αυτόν. Πήρε νερό και ξεκίνησε να μιλά με εκείνους που ήξερε και ήταν πολλοί. Η Σοφία Παπαδοπούλου χάρηκε ειλικρινά σαν την είδε. Ήταν κι ο παλιός πελάτης, ο Σπύρος Καραγιάννης, που ήρθε να τη χαιρετήσει. Κι ο νέος αρχιτέκτονας της εταιρίας, ο Δημήτρης, που τη ρωτούσε με δέος.
Ο Κώστας την πρόσεξε μετά από είκοσι λεπτά. Πάγωσε για μια στιγμή· μετά φόρεσε χαμόγελο και ήρθε κοντά της.
Μαρία, εσύ εδώ;
Στην εταιρική γιορτή της εταιρίας μας, γιατί όχι;
Κοίτα, απλώς…
Τι, Κώστα;
Έριξε βλέμμα γύρω του. Η ξανθιά τους παρατηρούσε με μισό χαμόγελο.
Θα τα πούμε μετά, είπε ψιθυριστά.
Όπως θες, απάντησε σοβαρά και συνέχισε τη συζήτηση με τη Σοφία.
Ύστερα από μιάμιση ώρα, ο Παπαδόπουλος άρχισε τον λόγο. Ευχαρίστησε την ομάδα για τη φιλοσοφία των έργων, μίλησε για το μεγάλο τους project: «Διαμέρισμα με ψυχή». Από κει ξεκίνησαν όλα, είπε.
Ο Κώστας έγνεφε ως δημιουργός.
Η Μαρία ένιωσε κάτι να ξυπνά. Όχι οργή κάτι πιο ήσυχο και στιβαρό.
Ύψωσε το ποτήρι.
Να πω κάτι στον λόγο σου, Γιάννη;
Προς έκπληξη, ο Παπαδόπουλος συμφώνησε.
Είμαι η Μαρία Ανδρέου, σύζυγος του ιδρυτή. Χαίρομαι που η ιδέα «Διαμέρισμα με ψυχή» έφερε τέτοια επιτυχία. Γιατί, αυτή η ιδέα ξεκίνησε από μένα. Τα πρώτα χρόνια σχεδίαζα τα πάντα μόνη, τα βράδια στο σπίτι. Ενώ μεγάλωνα τα τρία μας παιδιά, οργάνωνα τα λογιστικά, ετοίμαζα τα δείπνα εργασίας, ταυτόχρονα ζούσα για τη δημιουργία. Το όνομά μου δεν υπάρχει πουθενά στις επιτυχίες της εταιρίας. Το αποδεχόμουν γιατί πίστευα ότι ήμασταν οικογένεια. Όμως τώρα δεν υπάρχει πια «εμείς». Γι αυτό και μιλώ σήμερα για την αλήθεια.
Στην αίθουσα ακούστηκε σιγή. Ο Κώστας είχε χλομιάσει.
Μαρία, τώρα δεν είναι η στιγμή…
Για την αλήθεια; Και πού είναι η στιγμή, Κώστα; Ούτε στο σπίτι την άκουγες.
Γύρισε και κοίταξε την ξανθιά στο κόκκινο. Το χαμόγελό της ξεθώριαζε.
Δεν κάνω σκηνή, μιλώ καθαρά. Αυτή η εταιρία στηρίχθηκε στη δουλειά μου. Το δέχτηκα γιατί πίστευα στην οικογένεια. Τώρα θέλω τουλάχιστον δικαιοσύνη.
Άφησε το ποτήρι της.
Ευχαριστώ για τη βραδιά. Σοφία, πάρε με ένα τηλέφωνο όποτε θέλεις.
Περπάτησε προς την έξοδο αποφασισμένη και σίγουρη.
Ο Κώστας την πρόλαβε στο βεστιάριο.
Τι ήταν αυτό; Με εξευτέλισες μπροστά σε όλους!
Εσύ με εξευτέλισες στη ζωή μου κι αυτό είναι βαρύτερο.
Τι θες να πεις δηλαδή; Διαζύγιο;
Έδεσε τη ζώνη στο παλτό.
Θέλω να πάψω να είμαι αόρατη. Τι θες εσύ, σκέψου το μόνος σου.
Βγήκε έξω. Ο πρώτος αέρας του Νοέμβρη της χτύπησε το πρόσωπο. Έμεινε να αναπνέει βαθιά, νιώθοντας πως είχε μέρες να ανασάνει έτσι ελεύθερα.
Μπήκε στο ταξί για το σπίτι της Δήμητρας.
Το διαζύγιο κράτησε τέσσερις μήνες. Όχι για τα χρήματα ή τα κτήματα, που δεν ήταν λίγα σπίτι στα Πατήσια, εξοχικό στη Νέα Μάκρη, αυτοκίνητο αλλά γιατί ο Κώστας δεν το πίστεψε αρχικά, μετά δεν το δεχόταν, μετά παζάρευε. Η δικηγόρος που της σύστησε η Δήμητρα μια δυναμική γυναίκα γύρω στα σαράντα πέντε είπε καθαρά:
Ουσιαστικά, ο πνευματικός και δημιουργικός σου κόπος δύσκολα αποδεικνύονται νομικά. Έχεις σκίτσα, παλιά mails, αποδείξεις;
Η Μαρία έφερε τρεις ντοσιέδες γεμάτες παλιά σχέδια, emails, αποσπάσματα συνομιλιών. Ο Δημήτρης, ο νέος αρχιτέκτονας, τηλεφώνησε μόνος του:
Κυρία Μαρία, αν χρειάζεστε μαρτυρία για τα αρχικά σχέδιά σας, είμαι διαθέσιμος. Τα είχα δει. Είχε την υπογραφή σας.
Αυτό την συγκίνησε.
Στο τέλος, το διαμέρισμα στην Καλλιθέα της έμεινε, ο Κώστας πήρε το εξοχικό που μετά πούλησε. Η Μαρία δεν το γιόρτασε. Ήταν απλώς το κλείσιμο μιας ιστορίας.
Τις πρώτες εβδομάδες, μόνη στο διαμέρισμα, ένιωθε παράξενα. Η σιωπή δεν την έπνιγε πια. Μπορούσε να φάει όταν ήθελε, να μαγειρέψει όποτε της γυρνούσε ή απλώς να πάρει κάτι απέξω. Είχε ελευθερία για πρώτη φορά.
Μια μέρα βρήκε τα παλιά της μολύβια και άρχισε να σχεδιάζει: φανταστικά σπίτια, ηλιόλουστες γωνιές, χώρους γεμάτους πράσινο.
Την επόμενη, τηλεφώνησε στον Πέτρο.
Ξέρεις πώς είναι τώρα η αγορά διακόσμησης, παιδί μου; Τι χρειάζεται για να ανοίξεις στούντιο;
Σιώπησε λίγο.
Σοβαρολογείς, μαμά;
Το εννοώ απολύτως.
Ξέρω κάποιον που μπορεί να σε καθοδηγήσει να σου δώσω το τηλέφωνό του;
Σε τέσσερις μήνες άνοιξε studio. Ενοικίασε έναν μικρό χώρο στο Παγκράτι, δεύτερος όροφος, ψηλό ταβάνι, σαν παλιό σπίτι. Έκανε μόνη της ανακαίνιση με τη βοήθεια της Δήμητρας και της Ειρήνης, που ήρθε ειδικά. Έβαφαν, διαφωνούσαν για το πού θα μπει ο καναπές.
Μαμά, είσαι καταπληκτική, της είπε η Ειρήνη ένα βράδυ.
Τώρα το μαθαίνω, απάντησε η Μαρία γελώντας.
Το στούντιο το ονόμασε απλά: «Μαρία Ανδρέου Εσωτερική Αρχιτεκτονική». Η Δήμητρα γελούσε ότι έπρεπε να βρει όνομα πιο φαντεζί, η Μαρία όμως επέμεινε να βάλει το όνομά της μπροστά εκείνο που κρυβόταν χρόνια πίσω από άλλους.
Ο πρώτος πελάτης ήρθε μέσω γνωστού. Μια νέα οικογένεια ήθελε να ανακαινίσει ένα δυαράκι. Η Μαρία άκουσε προσεκτικά, είδε το σπίτι, και παρουσίασε τρεις προτάσεις. Διάλεξαν τη δεύτερη και της είπαν ότι ακριβώς αυτό ονειρεύονταν δεν ήξεραν πώς να το εκφράσουν. Αυτό έκανε πάντα καλά η Μαρία: αποτύπωνε το ανείπωτο των ανθρώπων στους χώρους τους.
Ένα μικρό έντυπο περιοδικό για διακόσμηση έγραψε για κείνη. Μετά κι άλλο. Ο Σπύρος Καραγιάννης, ο πελάτης από την εταιρική γιορτή, της τηλεφώνησε:
Μαρία, σοβαρολογώ: αν αναλάβεις νέα πολυκατοικία, 200 διαμερίσματα, θέλω δική σου πρόταση. Αναλαμβάνεις;
Αναλαμβάνω, είπε εκείνη.
Ήταν ο πρώτος μεγάλος επαγγελματικός θρίαμβος, έπειτα από 25 χρόνια. Δούλεψε με πάθος όχι γιατί έπρεπε, αλλά γιατί της άρεσε. Ο Δημήτρης, ο αρχιτέκτονας, πρότεινε να βοηθήσει με τεχνικές λεπτομέρειες. Συνεργάστηκαν πολύ καλά: εκείνος ακριβής, εκείνη οραματίστρια πέτυχαν το τέλειο μείγμα.
Όταν το project εγκρίθηκε, πήρε τηλέφωνο την Ειρήνη.
Τα κατάφερα.
Μαμά!!! Ήξερα ότι θα τα καταφέρεις! Πες τα όλα!
Μίλησαν ώρα. Στο τέλος, η Ειρήνη είπε:
Εσύ πάντα τα είχες αυτά. Απλώς δεν σου το επέτρεπαν.
Η Μαρία σώπασε.
Μάλλον κι εγώ η ίδια, παιδί μου, δεν μου το επέτρεπα.
Η νέα ζωή προχωρούσε. Τρεις σταθερές δουλειές, δύο στα σκαριά, μια μικρή ομάδα ο Δημήτρης part time, η Στέλλα στην οργάνωση. Τα έσοδα μέτρια ακόμη, αλλά ήταν εξ ολοκλήρου δικά της κερδισμένα με δικό της μόχθο.
Άλλαξε το έβλεπε και η ίδια. Όχι μόνο εξωτερικά, αλλά στην στάση, στον τρόπο που μιλούσε. Δεν απολογούνταν εύκολα πλέον. Έμαθε να λέει όχι μια ικανότητα που πάντα της έλειπε.
Κάποιες φορές, το απόγευμα, καθόταν στο γραφείο μετά το κλείσιμο και σκεφτόταν τα παλιά. Όχι με θυμό αυτός πέρασε πια. Περισσότερο με λύπη για τον χαμένο χρόνο, για ένα κορίτσι με όνειρα που τόσο εύκολα έχασε τον εαυτό της.
Αλλά δεν χάθηκε, τελικά. Εκεί μέσα ήταν· εκεί, αθέατη, κρατούσε γερά μέχρι να ξαναβγεί στην επιφάνεια.
Ένα βράδυ, τηλεφώνησε ο Κώστας.
Έμεινε με το κινητό στο χέρι. Απάντησε:
Καλησπέρα, Κώστα.
Είσαι απασχολημένη;
Όχι, στο στούντιο ακόμη.
Άκουσα από τον Σπύρο για το project σου. Σε επαίνεσε πολύ.
Καλοδεχούμενο, απάντησε ουδέτερα.
Μπορώ να περάσω αύριο να μιλήσουμε;
Πήρε τον χρόνο της. Δεν σκεφτόταν αν ήθελε να τον δει, αλλά τι χρειαζόταν εκείνος κι αν ήταν έτοιμη γι αυτό.
Έλα αύριο στις τρεις, στο στούντιο.
Ευχαριστώ, Μαρία.
Την επόμενη, ο Κώστας ήρθε στην ώρα του. Τον άνοιξε μόνη. Κοίταξε το χώρο με τα σχέδια στους τοίχους, τα βιβλία αρχιτεκτονικής, το τραπέζι με τα υλικά. Είχε γερνάει με έναν αδιόρατο τρόπο.
Είναι πανέμορφα εδώ.
Πέρνα, κάθισε.
Η Μαρία τον κέρασε τσάι.
Πώς είσαι; τής είπε.
Καλά είμαι.
Φαίνεται.
Ήπιε λίγο. Χάιδεψε το πρόσωπό του με τα χέρια μια κίνηση που πάντα έκανε όταν δεν έβρισκε λόγια.
Θέλω να σου πω… Το χρειάζομαι…
Λέγε.
Δεν είμαι καλά. Πολύ χειρότερα από όσο περίμενα. Νόμιζα πως… δεν ξέρω τι νόμιζα. Τώρα κάθομαι σπίτι, δεν καταλαβαίνω τίποτα.
Η Μαρία έμεινε σιωπηλή.
Η Μάρθα έφυγε η ξανθιά. Από τον Φλεβάρη. Μου είπε πως το μόνο που ήθελε ήταν ασφάλεια και τώρα χωρίς εσένα, τίποτα δεν λειτουργεί όπως πριν. Δεν μπορώ να χειριστώ το σπίτι, ούτε τις δουλειές. Οι πελάτες φεύγουν, οι συνεργάτες αλλάζουν δεν αντέχω άλλο.
Για μένα ήταν σπίτι μου. Γι αυτό το κρατούσα, είπε η Μαρία.
Ο Κώστας χαμήλωσε το κεφάλι.
Γύρισε πίσω, σε παρακαλώ. Κατάλαβα τι έχασα. Το πολυτιμότερο. Τώρα μόνο το βλέπω.
Η Μαρία τον κοίταξε. Δεν ένιωθε θυμό, μόνο μια πλημμυρισμένη με κόπωση συμπόνια.
Κώστα, ρώτησέ με κάτι. Ειλικρινά όμως.
Ό,τι θες.
Τι ακριβώς σου λείπει; Συγκεκριμένα.
Εκείνος σιώπησε. Κοίταξε το πάτωμα.
Εσύ. Ήσουν πάντα εδώ. Τα κρατούσες όλα.
Αυτό ακριβώς, Κώστα. Έχασες όχι πραγματικά εμένα, αλλά μια συνήθεια την ευκολία, το πρακτικό χέρι, τη φροντίδα, το ανώνυμο «δεξί χέρι» που ποτέ δεν είχε δικό του όνομα. Αυτή δεν είμαι πια.
Είναι άδικο αυτό…
Είναι αλήθεια. Είτε το αντέχεις είτε όχι.
Εγώ σ αγαπούσα.
Ίσως όπως αγαπά κανείς μια πολυθρόνα τη νιώθει δεδομένη. Την εκτιμά, μόνο όταν δεν υπάρχει πια.
Είσαι σκληρή.
Όχι, ειλικρινής. Δεν σε μισώ. Ήσουν κομμάτι της ζωής μου. Αλλά δεν θα γυρίσω. Όχι γιατί δεν σε συγχωρώ σε συγχώρεσα. Αλλά γιατί βρήκα ξανά τον εαυτό μου. Και δεν θέλω να χαθώ, ξανά.
Εκείνος τη ρώτησε:
Είσαι ευτυχισμένη;
Η Μαρία αναλογίστηκε:
Ναι. Όχι κάθε στιγμή. Κάποιες μέρες είναι μόνες, κάποιες δύσκολες. Αλλά η ζωή μου είναι δικιά μου. Και αυτό μου αρκεί.
Χαίρομαι, είπε ήσυχα.
Κι εγώ χαίρομαι που το λες.
Είχε σηκωθεί.
Τα παιδιά;
Καλά. Ο Πέτρος μετακομίζει με τη Μαρία του σε μεγαλύτερο διαμέρισμα, περιμένουν δεύτερο παιδί. Ο Νίκος θα έρθει το καλοκαίρι. Η Ειρήνη τελειώνει τη σχολή και δουλεύει ήδη.
Ο Κώστας φάνηκε να νιώθει το βάρος της απουσίας του στη ζωή τους.
Χάρηκα.
Τα παιδιά δεν έχουν πρόβλημα να σε βλέπουν. Ο Πέτρος κυρίως. Πάρε τον τηλέφωνο.
Ευχαριστώ, Μαρία.
Έβαλε το μπουφάν του· πήγε να φύγει.
Εκείνη η ιδέα, το «Διαμέρισμα με ψυχή»… Να είσαι περήφανη.
Είμαι, είπε ήσυχα η Μαρία.
Έκλεισε η πόρτα. Έπλυνε την κούπα του, επέστρεψε στο γραφείο της.
Λίγο μετά, τηλεφώνησε η Ειρήνη.
Μαμά, πού είσαι; Σε παίρνω ώρα.
Στο στούντιο δουλεύω.
Θα έρθω πρωτοχρονιά να μείνω μαζί σου. Να φέρω μια φίλη; Είναι καταπληκτική!
Να τη φέρεις.
Μαμά, είσαι καλά;
Η Μαρία κοίταξε έξω. Σκοτείνιαζε και τα φώτα των δρόμων φώτιζαν το χιόνι που σιγά σιγά έπεφτε.
Ξέρεις κάτι, Ειρήνη; Είμαι πραγματικά καλά.
Δεν κουράστηκες μόνη;
Δεν είμαι μόνη. Έχω εσάς, τη Δήμητρα, το στούντιο, τον Δημήτρη δουλεύω, δημιουργώ. Αυτό είναι το παν.
Είσαι η καλύτερη μαμά, είπε με γλύκα η κόρη της.
Κι εσύ είσαι η καλύτερη κόρη. Φάε σωστά, κοιμήσου νωρίς. Κάνει κρύο πια.
Δεν άλλαξες καθόλου.
Άλλαξα. Δεν έγινα άλλη, έγινα ξανά ο εαυτός μου.
Μετά τον αποχαιρέτησε και έκατσε λίγο μπροστά στο σχέδιο. Μικρό διαμέρισμα, μια νέα γυναίκα ήθελε χώρο για δουλειά και για γιόγκα. Η Μαρία σκεφτόταν πώς θα μπει φως, πού θα νιώσει κάποιος άνετα, πού θα ξεκουράζεται πραγματικά.
Ξεκίνησε να σχεδιάζει.
Έξω, το χιόνι συνέχιζε απαλά. Οι λάμπες του δρόμου απάλυναν το σκοτάδι. Μια γάτα έτρεξε βιαστικά στον δρόμο. Η ζωή συνεχιζόταν με ωραίες μικρές στιγμές.
Η Μαρία ήταν διακοσμήτρια. Ήταν μάνα. Ήταν γυναίκα με δύναμη και εμπειρία όχι νικημένη, απλά σοφότερη.
Η σχέση με τον σύντροφο, όπως κι αν είναι, είναι μόνο ένα μέρος της ζωής. Η παραμέληση, η αδιαφορία, η έλλειψη σεβασμού πονάνε και πρέπει να το παραδέχεσαι. Ο πόνος πληροφορία είναι, όχι καταδίκη. Δείχνει τι χρειάζεται να αλλάξει.
Η Μαρία έμαθε να βλέπει πραγματικά μέσα της. Όχι γιατί το έλεγε ένα βιβλίο, αλλά γιατί σταμάτησε να παραμερίζει τον εαυτό της.
Η μοναξιά μέσα σε γάμο είναι που λιώνει τον άνθρωπο.
Αλλά δεν τη διέλυσε. Αυτό είχε αξία.
Σηκώθηκε, μάζεψε τα πράγματά της, έκλεισε τη λάμπα. Ένιωσε ένα ήρεμο, γλυκό αίσθημα δύναμης.
Βγήκε από το στούντιο, κατέβηκε τις σκάλες στον δρόμο.
Ο αέρας μύριζε βροχή και πεύκο. Τα Χριστούγεννα πλησίαζαν· σε λίγες βδομάδες θα έρχονταν παιδιά, εγγόνια, φίλοι, παρέες.
Περπάτησε προς τη στάση του τραμ, χωρίς βιασύνη. Σκεφτόταν τα επόμενα σχέδια, τη ζωή της, το δικό της φως και χώρο. Ήξερε τώρα πως η καλύτερη στιγμή να επιλέξεις τον εαυτό σου είναι τώρα ακόμη κι αν άργησες.
Ο τραμ ήρθε. Κάθισε στη θέση δίπλα στο παράθυρο. Οι φωτισμένοι δρόμοι, το χιόνι, ο κόσμος. Είχε ένα χαμόγελο μέσα της ήρεμο.
Δεν ήταν ευτυχισμένη επειδή επέστρεψε σε κάτι παλιό αλλά επειδή βρήκε ξανά τον εαυτό της. Και αυτή είναι η πραγματική ελευθερία.
