Μια φορά κι έναν καιρό, όταν τα χρόνια είχαν ακόμη μια γεύση αθωότητας και η ζωή κυλούσε ήρεμα στους δρόμους της Αθήνας, ζούσε ο Ανδρέας. Ο Ανδρέας δεν ήταν ποτέ άνθρωπος γεμάτος υποψίες ούτε θύμα της ζήλιας. Ήταν πρακτικός άνθρωπος, μηχανικός πολιτικών έργων, μαθημένος να εμπιστεύεται τα σχέδια, τους υπολογισμούς, τα χέρια του. Μα κάτι παράξενο τον τυραννούσε τους τελευταίους έξι μήνες. Κοιτούσε τον μικρό Αλέξανδρο, τον γιο του τα μαλακά του καστανά μαλλιά, το πλάτος του βλεφάρου του, το χαμόγελό του που έφερνε πάντα γέλιο και δεν έβρισκε πουθενά τα δικά του χαρακτηριστικά. Ούτε της οικογένειας της γυναίκας του, της Ειρήνης, που ήταν ψηλή, ξανθιά και δυναμική, ούτε όμως και της δικής του οικογένειας.
Πρώτη φορά το ανέφερε προσεκτικά ένα βράδυ, ενώ έπιναν ζεστό ελληνικό τσάι στην κουζίνα τους στο Παγκράτι. Η Ειρήνη, πάντοτε εκρηκτική, αντέδρασε σαν να τη χτύπησε κεραυνός.
Είσαι τρελός; αναφώνησε, και το κουτάλι γλίστρησε από το χέρι της πέφτοντας στα πλακάκια. Θες να κάνουμε τεστ πατρότητας; Ο γιος μας είναι τριάμισι χρονών, Ανδρέα. Τι νομίζεις ότι είμαι;
Δεν είπα τίποτα για σένα, προσπάθησε να γεφυρώσει ο Ανδρέας, αν και μέσα του ένιωθε κόμπο. Απλά ρωτάω. Ο άντρας έχει δικαίωμα να ξέρει. Δεν είναι θέμα εμπιστοσύνης, είναι θέμα βεβαιότητας.
Εμπιστοσύνη; Αυτό λες ευγενικά! αναφώνησε σηκώνοντας τη φωνή της. Κοιτάς τον γιο σου, το παιδί που σ αγαπάει και ρωτάς αν είναι δικό σου; Αυτό δεν είναι απλώς προσβολή, Ανδρέα. Είναι ξεφτίλα.
Τα δάκρυά της κύλησαν, και ο Αλέξανδρος, που έβλεπε κινούμενα σχέδια στο σαλόνι, ήρθε τρομαγμένος και κόλλησε στο πόδι της μητέρας του, κοιτώντας τον Ανδρέα με αβέβαια μάτια. Ο Ανδρέας τους αγκάλιασε, ψιθύρισε κάτι παρηγορητικό, μα μέσα του το σκουλήκι της αμφιβολίας θέριεψε.
Δύο μήνες μετά, ήρθε η αφορμή που περίμενε. Στο ΠΙΚΠΑ Παγκρατίου, όπου πήγαν για τακτικό έλεγχο, η παιδίατρος ρώτησε: «Υπάρχουν κληρονομικά νοσήματα από την πλευρά του πατέρα;» Η Ειρήνη απάντησε σίγουρα: «Όχι, όλα καλά», αλλά αμέσως συμπλήρωσε διστακτικά: «Ακριβώς δεν γνωρίζουμε…»
Ο Ανδρέας, που στεκόταν με το μπουφάν του γιου του δίπλα στην πόρτα, ένιωσε τα λόγια να καρφώνονται στην πλάτη του σαν μαχαρί από την αρχή. Τα μάτια της γιατρού πέταξαν από εκείνη σε αυτόν για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, μα δεν επανέφεραν τη συζήτηση.
Στον δρόμο έμειναν σιωπηλοί, ως που ο μικρός μπήκε στο δωμάτιό του, και τότε ο Ανδρέας δήλωσε απερίφραστα:
Αύριο πάμε σε διαγνωστικό κέντρο.
Η Ειρήνη έμεινε ακίνητη, το πρόσωπό της άσπρισε. Στα μάτια της ο Ανδρέας διάβασε οργή, όχι φόβο.
Για τα λόγια της γιατρού το θες; φώναξε. Δεν ξέρεις τι μπορεί να είχαν οι πρόγονοί σου. Αυτό εννοούσα!
Είναι για όσα βλέπω, αντέτεινε ο Ανδρέας. Το παιδί δεν μου μοιάζει. Με γελάς τέσσερα χρόνια τώρα.
Πώς μπορείς; Δεν σου αρκεί η αγάπη του;
Το γεγονός αυτό πυροδότησε νέα επίθεση και υστερία. Ο Αλέξανδρος ξανακοίταξε, σφίγγοντας τον λούτρινο λαγό του. Ο Ανδρέας έδειχνε αταραξία, ωστόσο είχε καταλήξει: τα λόγια της ήταν θόρυβος, καπνός για να κρύψει την αλήθεια.
Η Ειρήνη κοιμήθηκε με τον μικρό εκείνο το βράδυ. Άκουγε τα βουβά κλάματά της, τον ήρεμο ψίθυρό του: «Μαμά, μην κλαις».
Τα αποτελέσματα ήρθαν μία εβδομάδα μετά. Ο Ανδρέας τα πήρε γυρνώντας από το εργοτάξιο στα Σεπόλια. Δεν το άνοιξε ως το ασανσέρ εκεί, διαβάζοντας κάτω από το χλωμό φως, τα πόδια του λύγισαν. «Πιθανότητα πατρότητας: 0,00%». Το ήξερε στην ψυχή του, μα η βαρύτητα του χαρτιού τον διέλυσε.
Όταν επέστρεψε, έγινε το μοιραίο ξέσπασμα. Η Ειρήνη δεν αρνήθηκε. Δεν φώναξε. Κάθισε στην άκρη του καναπέ και ξεστόμισε σκληρά:
Και λοιπόν; Έγινε μια φορά, ένα μήνα πριν το γάμο. Φοβήθηκα πως αν το μάθαινες, θα έφευγες. Νόμιζα πως αυτό που μετράει είναι πως είμαστε μαζί.
Νόμιζες, είπε ψυχρά ο Ανδρέας, κρατώντας το τσαλακωμένο χαρτί. Νόμιζες πως θα αναλάμβανα παιδί ξένο, εν αγνοία μου; Νόμιζες ότι δεν έχω δικαίωμα στην αλήθεια;
Η Ειρήνη αντέτεινε για τον Αλέξανδρο, για τα αισθήματα, πως μόνο αυτός είναι ο πατέρας που ξέρει ο μικρός. Ο Ανδρέας δεν άκουγε πια. Η συνείδησή του έγινε μόνο οργή.
Χώρισαν αμέσως. Η Ειρήνη προσπάθησε πρώτα με παρακάλια, με απανωτά μηνύματα ότι η νύχτα εκείνη δεν σήμαινε τίποτα, με τηλεφωνήματα στη μητέρα του, στην αδελφή του, Αλεξάνδρα, στους κοινούς φίλους τους. Όμως τίποτα δεν άλλαξε την απόφασή του.
Η πιο σκληρή συνάντηση έγινε το Σάββατο. Η Ειρήνη του έφερε τον Αλέξανδρο στη μικρή γκαρσονιέρα που νοίκιαζε στο Γουδί. Ο μικρός φορούσε καινούργιο πουλόβερ, κρατούσε μια ζωγραφιά ένα σπιτάκι και δυο φιγούρες.
Μπαμπά, είπε εκείνος με μεγάλα, αγνά μάτια. Αυτό είμαστε εγώ κι εσύ.
Γονάτισε ο Ανδρέας, πήρε απαλά το χαρτί.
Σ ευχαριστώ, Αλέξανδρε. Είναι όμορφο το σπιτάκι.
Μπαμπά, πότε θα ρθείς σπίτι; Η μαμά κλαίει κάθε μέρα. Θέλω να είσαι κι εσύ μαζί μας.
Η Ειρήνη στάθηκε πιο πίσω, ντυμένη κομψά όπως πάντα, μάτια πρησμένα από το κλάμα. Ο Ανδρέας κατάλαβε πως χρησιμοποίησε το παιδί σαν τελευταίο της χαρτί.
Ήρθες να σου ζητάει το δικό σου παιδί να σε συγχωρέσεις; είπε ήρεμα. Είναι άθλιο, Ειρήνη, ακόμη κι από σένα.
Δεν το χρησιμοποιώ! Ο ίδιος ήθελε να ρθει! Θέλει να σε βλέπει! Έκλαιγε απαρηγόρητα.
Μιλάς για αγάπη; ειρωνεύτηκε ο Ανδρέας, γεμάτος πίκρα. Δεν φταίει ο μικρός. Ούτε εγώ. Αλλά με σένα μαζί δεν μπορώ να συνεχίσω. Θα του πάρω ρούχα, θα σας αφήσω χρήματα (ευρώ πια), σας δίνω ένα μήνα στην παλιά μας πολυκατοικία να βρείτε κάπου αλλού. Δεν υπάρχει επιστροφή. Το σκότωσες όταν πρόδωσες.
Πώς μπορείς να είσαι τόσο σκληρός; ψιθύρισε με απογοήτευση.
Δεν είναι παιδί μου, ψιθύρισε ο Ανδρέας.
Ο Αλέξανδρος ξέσπασε σε λυγμούς, δυνατούς, γεμάτους απόγνωση, όπως μόνο οι μεγάλοι κλαίνε όταν χάνουν τον κόσμο. Ο Ανδρέας θέλησε να τον πιάσει αλλά κράτησε το χέρι του πίσω.
Φύγε, Ειρήνη. Φύγε, μην τον πληγώνεις άλλο.
Εκείνη τραβώντας τον μικρό άφησε πίσω το νοικιασμένο σπίτι βουτηγμένο σε σιωπή. Ο Ανδρέας κάθισε στο πάτωμα, χαζεύοντας τη ζωγραφιά του σπιτιού δυο φιγούρες που κρατούσαν χέρι χέρι.
Η αδελφή του, η Αλεξάνδρα, το έμαθε από τη μητέρα τους, τη κυρία Όλγα χήρα που έμενε στη Νέα Σμύρνη και πάντα προσπαθούσε να κρατά ισορροπίες στην οικογένεια.
Η Αλεξάνδρα εμφανίστηκε το άλλο πρωί με δύο σακούλες από το σούπερ μάρκετ στα Πετράλωνα.
Έφαγες; ρώτησε.
Έφαγα, απάντησε. Μη με λυπάσαι, Αλεξάνδρα.
Δεν ήρθα να σε λυπηθώ, αδερφέ. Ήρθα να καταλάβω. Πιστεύεις ότι είναι σωστό; Δεν υπερασπίζομαι την Ειρήνη, τα έκανε θάλασσα, αλλά ο μικρός… σ’ αγαπάει.
Το ξέρω. Πόνεσα όσο δεν φαντάζεσαι. Ήρθε χθες με μια ζωγραφιά και το κλάμα του μου τσάκισε την καρδιά.
Θα αλλάξεις γνώμη;
Ο Ανδρέας την κοίταξε στα μάτια.
Σκέφτηκα πολύ, Αλεξάνδρα. Και για τον πατριό μας, τον Θανάση, που μας ανέθρεψε θέλοντας το, ξέροντας από πριν. Αν η Ειρήνη μου είχε μιλήσει από νωρίς, ίσως να συγχωρούσα, να πονούσα αλλά να συνέχιζα. Μα με άφησε να ζω ένα ψέμα, να ψάχνω τα δικά μου μάτια πάνω του, να με κάνει να νιώθω ένοχος κιόλας. Δεν είναι το αίμα το ζήτημα, είναι η επιλογή που μου στέρησε. Με χειρίστηκε, χρησιμοποίησε την αγάπη μου.
Μα το παιδί τι φταίει;
Μόνο που κάθε φορά που τον αντικρίζω θα θυμάμαι το ψέμα της, θα νιώθω πίκρα. Δεν μπορώ να του προσφέρω την τρυφερότητα, θα καταντήσει βάρος για όλους. Καλύτερα τώρα, που είναι μικρός, να χωρίσουν οι δρόμοι μας.
Οι γονείς της λένε ότι βρήκες αφορμή να διώξεις τη γυναίκα και το παιδί.
Τα λένε όλοι, ας τα πουν. Τους έδωσα χρήματα, τους αφήνω σπίτι για ένα μήνα. Αν θέλουν, ας μεγαλώσουν εκείνοι τον εγγονό που δεν ξέρουν ποιος είναι ο πατέρας του.
Κι αν τον στρέψει εναντίον σου; Σαν μεγαλώσει;
Θα πληρώνω διατροφή, αν και δεν υποχρεούμαι. Έβαλα στην τράπεζα όσα χρειάζεται για το Πανεπιστήμιο, άνοιξα επενδυτικό λογαριασμό στο όνομά του. Θα ξέρει πως δεν εγκατέλειψα για τα χρήματα ή από αδιαφορία. Δεν μπορώ όμως να ζήσω πια σε αυτό το ψέμα. Κι αν κάποια μέρα θελήσει να μάθει, θα μάθει τα πάντα. Αν όχι, έτσι ήθελε η μοίρα.
Δύο εβδομάδες μετά ξέσπασε σάλος η „μάχη της γειτονιάς”, την είπαν. Η Ειρήνη ήρθε στη μητέρα του Ανδρέα, στο σπίτι με τις μπουκαμβίλιες στα Άνω Πατήσια, γεμάτη λυγμούς και κατηγόρησε τον γιο της πως ήταν πάντα ζηλιάρης, ότι εκείνη ήταν θύμα, πως ήθελε απλώς μια νέα αρχή και πως ο Ανδρέας βρήκε αφορμή να φύγει με κάποια νεότερη.
Η κυρία Όλγα την άκουσε αμίλητη, θυμούμενη το δικό της γιο, που όσο παιδάκι ήταν, δεν έλεγε ποτέ ψέματα ακόμη κι αν τον τιμωρούσαν.
Κορίτσι μου, δεν μπορώ να πάρω το μέρος κανενός. Έσφαλες. Κι ο Ανδρέας έχει το δίκιο του. Εσύ δεν είπες ποτέ την αλήθεια. Φταις.
Αγριεμένη, η Ειρήνη χτύπησε την πόρτα φεύγοντας, και στράφηκε, μετά, στην Αλεξάνδρα. Εκείνη, που μόλις τελείωσε το ραντεβού της στη Σταδίου, βρέθηκε να την περιμένει έξω στη βροχή.
Πρέπει να μιλήσουμε
Δεν χρειάζεται, Ειρήνη. Δεν είμαι μέρος στο δράμα.
Εσύ που μεγάλωσες με πατριό δεν καταλαβαίνεις; Μόνο ο αδερφός σου πρέπει να είναι ανελέητος;
Η Αλεξάνδρα τής απάντησε ήρεμα αλλά σκληρά:
Ο πατριός μου το διάλεξε. Ήξερε. Η μάνα μου δεν έκρυψε τίποτα. Ο Ανδρέας στερήθηκε τη δυνατότητα επιλογής. Εσύ του έκρυψες την αλήθεια.
Το διαζύγιο διήρκησε μήνες. Ο Ανδρέας ζήτησε η δικαστική απόφαση να αναφέρει ρητά πως δεν ήταν ο βιολογικός πατέρας. Η Ειρήνη, μάταια, προσπάθησε να αντιστρέψει τα πράγματα, να ζητήσει επανεξέταση, να απαιτήσει, ακόμα, διατροφή. Το δικαστήριο, συνηθισμένο σε τέτοια, του επέτρεψε να διατηρήσει εθελοντικά οικονομική υποστήριξη.
Δεν το κάνω για αυτήν, είπε στην Αλεξάνδρα μια μέρα στο Μοναστηράκι, μετά το δικαστήριο. Το κάνω για τον Αλέξανδρο. Το παιδί δεν φταίει που η μάνα του είπε ψέματα. Αν δεν μπορώ να είμαι πατέρας του, θέλω να ξέρει πως δεν τον εγκατέλειψα για τα λεφτά ή από σκληρότητα. Δεν μπορώ να παίζω θέατρο.
Κι αν τα ξοδέψει εκείνη;
Όλα μπλοκαρισμένα ως την ενηλικίωση του παιδιού. Όσα του στέλνω είναι σε λογαριασμό που ελέγχω. Αν αρχίσει να τα σηκώνει για πάρτη της, το καταλαβαίνω και τα μπλοκάρω. Το έδεχτηκε τελικά γιατί χρειάζεται τα ευρώ χωρίς αυτά νιώθει χαμένη.
Η Αλεξάνδρα είδε τον αδερφό της αγνώριστο, σκληρό, πιασμένο από τη ζωή. Θυμόταν την τρυφερότητα με την οποία διάβαζε παραμύθια στον Αλέξανδρο, το γέλιο του, τη γλύκα του. Τώρα, έβλεπε έναν άντρα τραυματισμένο μα καταλάβαινε.
Θα το ξεπεράσεις, είπε και έπιασε το χέρι του στο τραπέζι του καφενείου. Ο χρόνος γιατρεύει.
Ξέρεις… αν μου είχε μιλήσει τότε, θα έμενα, ίσως. Γιατί ήδη αγαπούσα τον μικρό. Μόνη της τα διέλυσε όλα.
Ένα μήνα μετά, το διαζύγιο βγήκε. Ο Ανδρέας ξαναγύρισε στη δική του μονοκατοικία στα Ιλίσια. Είδε δυο φορές τον Αλέξανδρο, σε παιδικό καφέ στο Κολωνάκι. Ο μικρός συνήθισε στα νέα δρώμενα. Δεν έκλαιγε πια, μα πάντα τον ρωτούσε στο τέλος: «Μπαμπά, πότε θα ξανάρθεις σπίτι;» Κι εκείνος πάντα: «Δεν θα ξανάρθω σπίτι, Αλέξανδρε. Αλλά πάντα θα είμαι εδώ αν με θες».
Τρίτη φορά, η Ειρήνη δεν πήγε. Έστειλε μήνυμα: «Έχει δέκατα, δεν θα μπορέσουμε». Αργότερα: «Έχει κουραστεί, ο ψυχολόγος λέει καλύτερα να σταματήσουν οι συναντήσεις». Ο Ανδρέας κατάλαβε ότι άρχισε μια νέα τακτική αποστασιοποίηση. Της έστειλε επισήμως μέσω δικηγόρου να τηρεί τη συμφωνία, αλλά έλαβε σιωπή πίσω.
Θα μπορούσε να κινηθεί νομικά να παλέψει για ένα παιδί που δεν ήταν δικό του στο αίμα, αλλά που αγαπούσε. Η Αλεξάνδρα τον συμβούλεψε να περιμένει. Κάποια στιγμή, η Ειρήνη θα ήθελε από μόνη της να επανέλθει σε επαφή.
Κάνει παζάρι με τον μικρό, του είπε. Νομίζει πως αν σε κρατήσει μακριά, θα γυρίσεις ή θα δώσεις παραπάνω χρήματα. Μη δείξεις αδυναμία. Δείξε υπομονή. Μόνο έτσι κερδίζεις.
Ο Ανδρέας υπάκουσε. Συνέχισε τις καταθέσεις στον λογαριασμό, πλήρωνε παιδικό σταθμό, αγόραζε διαδικτυακά παιχνίδια, μα δεν αναζήτησε συναντήσεις. Η σιωπή κράτησε σχεδόν δύο μήνες.
Μια μέρα, η Αλεξάνδρα του τηλεφώνησε:
Η Ειρήνη τηλεφώνησε στη μαμά. Θέλει να σου μιλήσει, ανθρώπινα, λέει. Ο μικρός ξυπνάει τη νύχτα, φωνάζει το όνομά σου. Ο ψυχολόγος είπε πως είναι ψυχοσωματικό. Η Ειρήνη θέλει να ξαναβλέπετε τον μικρό.
Να έρθει αύριο στο Ζάππειο, στο παγκάκι δίπλα στο συντριβάνι, στις τρεις. Με το παιδί της. Αν έρθει μόνη, φεύγω.
Στις τρεις, όταν ο ήλιος χρυσαφένιζε τους διαδρόμους του πάρκου, ο Ανδρέας περνούσε τις σκέψεις του στο παγκάκι με τα περιστέρια. Τους είδε να έρχονται: η Ειρήνη, ισχνή, κουρασμένη, κρατούσε τον Αλέξανδρο απ το χέρι. Ο μικρός έτρεξε, τον αγκάλιασε ουρλιάζοντας «Μπαμπά!» με φωνή σπαραγμένη.
Ο Ανδρέας τον κράτησε σφιχτά, ένιωσε το σώμα του να τρέμει από το κλάμα.
Σσσσς Είμαι εδώ, ψυχή μου.
Η Ειρήνη στάθηκε λίγο πιο πίσω, φανερά αλλαγμένη. Είπε με σιγανή φωνή:
Δεν ξέρω πώς να ζητήσω συγγνώμη. Φοβήθηκα, πίστευα πως αν χανόσουν, ίσως να γυρνούσες. Έκανα άλλη μια κουταμάρα.
Έτσι, είπε κοφτά ο Ανδρέας, κρατώντας πια το παιδί του μόνο στην αγκαλιά, όχι την γυναίκα.
Δεν ζητάω να γυρίσεις. Απλώς μην χαθείς. Σε έχει ανάγκη. Νομίζει πως δεν τον αγαπάς πια.
Έκατσαν κι οι τρεις στο παγκάκι. Ο Αλέξανδρος, αφού ηρέμησε, πήρε να παίζει γύρω από το συντριβάνι, πετώντας χαλίκια. Ο Ανδρέας τον παρακολουθούσε και ένιωθε πως ο πόνος του άρχισε επιτέλους να ξεθωριάζει. Η πληγή δεν έκλεισε, αλλά έπαψε να καίει.
Η Αλεξάνδρα, κρυμμένη πιο κάτω στον ίδιο δρόμο του Ζαππείου, παρακολουθούσε, με ένα δάκρυ να πολεμά στο βλέφαρο. Κατάλαβε πως δεν ήταν πια οικογένεια ήταν κάτι άλλο: πιο αληθινό, λιγότερο παραμύθι, περισσότερο ζωή.
