Staliśmy przed bramą, a z ogrodu dolatywał zapach grillowanej karkówki i głośny śmiech. Przez wielkie przesuwne okna, które sama wybierałam w Castoramie dwie zimy temu, widać było obcych ludzi. Jakaś kobieta w szpilkach opierała się o blat wyspy kuchennej, zostawiając tłuste ślady po palcach na matowej powierzchni, którą przecierałam mikrofibrą co weekend przez półtora roku.
Marek ścisnął kierownicę tak, że zbielały mu kostki.
— To chyba jakiś żart — powiedział bardziej do siebie niż do mnie.
Wysiedliśmy. Asfalt na podjeździe był jeszcze ciepły od sierpniowego słońca, pod wiśnią stała nasza ławka, którą Marek zbił z palet, a na oparciu wisiała cudza marynarka. W rogu tarasu stał grill gazowy, prezent od nas na rocznicę ślubu, teraz obsługiwany przez faceta w różowej koszuli, który próbował rozpalić go zapalniczką turystyczną, jakby nigdy w życiu nie widział pokrętła.
Z otwartych drzwi balkonowych wyszła Marta, siostra Marka, z kieliszkiem prosecco. Przez ułamek sekundy pomyślałam, że widzi nas po raz pierwszy, ale w jej oczach nie było ani cienia zaskoczenia.
— O, jesteście — rzuciła, poprawiając okulary przeciwsłoneczne na czubku głowy. — Trochę słaby timing, u nas impreza. Świętujemy awans Krzyśka. Wiesz co, domek narzędziowy jest wolny, tam są te rozkładane leżaki, całkiem wygodne. I jest czajnik elektryczny. Jak chcecie się umyć, to wąż ogrodowy leży za studnią.
Domek narzędziowy. Osiem metrów kwadratowych, bez łazienki, za to z zapachem benzyny i trutki na szczury, gdzie zimowaliśmy przez dwie zimy, zanim w ogóle zaczęliśmy kopać fundamenty. Marta nazywała to „domkiem letniskowym”, jakby to była dodatkowa opcja w katalogu apartamentów.
— Marta, przestań — Marek wziął głęboki oddech. — My tu przyjechaliśmy na weekend. To nasz dom. Nasz. Zbudowany za nasze pieniądze.
— Na działce naszej mamy — poprawiła go natychmiast, stukając paznokciem w kieliszek. — A mama właśnie tu jest i w pełni popiera, żebyście dziś nocowali… gdzieś indziej. Mamy gości, nie róbcie scen.
Z wnętrza domu wyjrzała teściowa, pani Krystyna. Trzymała w ręku talerz z sałatką, na widok nas westchnęła ciężko, jakbyśmy byli sąsiadami, którzy przyszli pożyczyć sól w środku pogrzebu.
— Mareczku, kochanie, nie teraz — powiedziała tonem wyćwiczonym przez czterdzieści lat bycia dyrektorką podstawówki. — Marta ma prawo zapraszać gości na rodzinną posesję. Domek narzędziowy jest zamykany na klucz, będziecie mieli prywatność.
Prywatność. W pomieszczeniu bez klamki od środka.
— A nasze rzeczy? — zapytałam, starając się, żeby głos mi nie drżał. — W szafie wiszą nasze ubrania, w łazience są nasze kosmetyki, na półce stoją książki, które…
— Spakowałam — Marta wzruszyła ramionami. — Dwie torby stoją przy wejściu do drewutni. Jakby coś nie pasowało albo było nie tak, to sorry, nie miałam czasu układać kolorystycznie.
Marek wyjął z kieszeni klucze od frontowych drzwi. Te same, które dostaliśmy od dewelopera, kiedy dom był jeszcze w stanie surowym, bez tynków, bez podłóg, z gołymi ścianami z pustaków. Wkładał tu każdą złotówkę, rezygnował z wymiany rozpadającego się Opla, żeby kupić okna trzyszybowe, ja brałam nadgodziny w przychodni, potem przyjeżdżałam tu po dyżurze i do północy fugowałam płytki w kuchni, słuchając, jak Marek w salonie szlifuje schody.
— Zamki są wymienione — dodała Marta, patrząc na pęk kluczy w jego dłoni. — Na wszelki wypadek. Ktoś mógłby dorobić kopię, a w domu jest już sporo wartościowych rzeczy.
— Na przykład nasza lodówka Samsung — powiedziałam cicho. — Nasza pralka. Nasza kanapa, za którą zapłaciliśmy sześć tysięcy złotych, a ty nawet nie zdjęłaś folii z siedzisk, zanim twoi goście…
— Nie rozliczajmy się co do paragonu — ucięła pani Krystyna, stawiając talerz na parapecie. — Dostaliście w zeszłym roku w prezencie ślubnym dwadzieścia tysięcy, a ta działka to mój posag. Formalnie jest moja. Dom stoi na moim gruncie. Radzę wam wsiąść do auta, pojechać na stację benzynową, kupić coś do jedzenia, a rano, jak goście wyjadą, wrócicie i porozmawiamy.
— Nie ma o czym rozmawiać — Marek schował klucze. — Wyprowadzamy się. Natychmiast.
Zapadła cisza, przerywana tylko brzękiem sztućców dochodzącym z tarasu. Ktoś puścił muzykę. Disco polo. „Przez twe oczy zielone”. Krzysiek, mąż Marty, wznosił toast za swój awans na kierownika działu logistyki w firmie pod Częstochową, nawet nie wiedząc, że stoi na podłodze, której każdą deskę cyklinował jego szwagier.
— Mareczku, bez dram — syknęła pani Krystyna. — Jesteś zmęczony po trasie. Alicja też blado wygląda. Jedźcie do mamusi, odpocznijcie.
Do mamusi. Do mojej mamy, która mieszkała w kawalerce na czwartym piętrze w bloku bez windy, z łazienką tak małą, że żeby umyć zęby, trzeba było stać bokiem. Nie było tam dla nas miejsca, nawet rozkładana kanapa nie mieściła się w przedpokoju.
— Wiesz, że moja mama nie ma warunków — odpowiedziałam. — W jej mieszkaniu śpi się na karimacie.
— Cóż, to może trzeba było pomyśleć, zanim zaczęliście budować dom na nieswoim — Marta dopiła prosecco i odstawiła kieliszek. — Nikt was nie prosił o remont. Sami chcieliście. To był wasz wybór, a wybory mają konsekwencje.
Odwróciła się i weszła do środka, zostawiając za sobą smugę perfum tak intensywną, że aż zakręciło mi w nosie. Za przesuwnymi drzwiami gruchnął śmiech i brzęk szkła. Ktoś upuścił widelec na naszą kamionkową podłogę, którą układałam z mozaiki hiszpańskiej, sprowadzanej na zamówienie, paczka po paczce, z hurtowni pod Warszawą.
Pani Krystyna popatrzyła na nas przeciągle, po czym bez słowa zamknęła drzwi wejściowe. Usłyszeliśmy szczęk nowego zamka.
Marek oparł się o maskę samochodu. Nie płakał. Jego twarz stężała w wyrazie, który znałam tylko z jednej sytuacji — z dnia, kiedy jego ojciec, po trzydziestu latach małżeństwa, spakował walizkę i wyjechał do Gdańska. Powiedział wtedy, że nie chce już słyszeć ani o żonie, ani o „tej całej rodzinnej sielance”.
— Zadzwoń do Gajewskiego — powiedziałam, siadając obok na masce. — Pytanie, czy uda się cokolwiek udowodnić bez dokumentów własności gruntu.
Piotr Gajewski był naszym adwokatem. Rok temu, kiedy zaczynaliśmy budowę, zaproponował spisanie umowy dzierżawy z prawem pierwokupu. Teściowa odmówiła. Powiedziała, że „rodzina nie potrzebuje papierów, bo rodzinie się ufa”. Marek jej zaufał.
— Nie mamy nic — szepnął. — Żadnego dowodu wpłat, żadnych umów na materiały wystawionych na działkę, faktury są na mój stary adres w bloku, rachunki za prąd przyszły tylko dwa razy i oba zapłaciła ona.
Siedzieliśmy na masce Opla, który miał przejechać jeszcze maksymalnie dziesięć tysięcy kilometrów, zanim trafi na złom, i patrzyliśmy, jak za naszymi oknami kolejni goście wznoszą toasty.
Około północy impreza się rozkręciła. Krzysiek wyszedł na taras z gitarą, ktoś rozpalił nasze ognisko w miejscu, gdzie Marek chciał postawić huśtawkę dla dziecka. Dziecka, o które staraliśmy się od roku, ale „najpierw skończmy dom, potem zajmiemy się resztą”.
O trzeciej nad ranem zjechała policja — wezwana przez sąsiada, pana Bogdana, który nie mógł spać przez hałas. Funkcjonariusze spisali dane właścicielki posesji, czyli pani Krystyny. Nas nawet nie zapytali o dokumenty, bo formalnie byliśmy tu nikim. Gośćmi na cudzej ziemi. Z bagażem w postaci dwóch toreb pod drewutnią, gdzie już myszy zdążyły przegryźć rękaw mojego wełnianego swetra.
Nad ranem, kiedy niebo nad polem kukurydzy zrobiło się różowe, Marek uruchomił silnik. Ruszyliśmy w stronę Częstochowy, do hotelu na obrzeżach, gdzie doba kosztowała sto czterdzieści złotych i gdzie w recepcji pachniało stęchlizną i domestosem.
Dwa dni później Gajewski powiedział to, czego oboje się spodziewaliśmy. Bez aktu własności gruntu, bez umowy o wspólną inwestycję, bez dowodów wpłat powiązanych bezpośrednio z adresem działki — nie mamy nic. Koszty procesu byłyby większe niż wartość roszczeń, a szanse na wygraną dramatycznie niskie. Możemy co najwyżej próbować odzyskać część ruchomości, jeśli mamy paragony.
Paragony mieliśmy. W pudełku po butach, które zostało w dolnej szufladzie kuchennej. W domu, do którego już nie mieliśmy kluczy.
Marta odebrała po piątym sygnale. W tle słychać było odkurzacz.
— Paragony? — zdziwiła się. — Były w tej szufladzie przy zlewie? O Jezu, Ala, to było w stercie makulatury. Wyrzuciłam do niebieskiego worka. Śmieciarka zabrała wczoraj.
Rozłączyła się.
Marek patrzył przez okno hotelu na parking przed marketem Netto. Pod paznokciem wciąż miał smużkę białej farby, tej samej, którą malował balustradę tarasu w ostatni weekend przed naszymi urodzinami. Trzydziestymi piątymi. Prezentem od losu była nauczka, której nie da się opłacić żadnym przelewem.
— Wiesz co — powiedział po długiej ciszy. — Ojciec miał rację. Z tą rodziną nie wygrasz. Możesz jej tylko zejść z drogi.
W recepcji zadzwonił telefon. Recepcjonistka podniosła słuchawkę, przytrzymała ją ramieniem i zaczęła wbijać w system nową rezerwację. Za oknem przejechał tramwaj, trasa numer dwa, w stronę Rakowa. W hotelowej łazience kapał kran, którego nie dało się dokręcić do końca.
Miesiąc później wynajęliśmy kawalerkę na poddaszu, z widokiem na dachy starej kamienicy i wentylację pobliskiej piekarni. Pokoik był tak mały, że stół musiał służyć za biurko i blat kuchenny jednocześnie, a ubrania trzymaliśmy w plastikowych pojemnikach pod łóżkiem. W dniu podpisania umowy Marek dostał od swojej matki kartkę urodzinową. W środku, oprócz wydrukowanego napisu „Wszystkiego najlepszego”, była włożona druga kartka, mniejsza, z odręcznym dopiskiem: „Pozdrów Alicję. Domek letniskowy jest do waszej dyspozycji, jakbyście chcieli przyjechać na grilla. Tylko uprzedzajcie. Marta czasem ma gości.”
Wrzucił kartkę do pieca. Patrzyłam, jak płomień zjada imię „Mama”, napisane długopisem ze złotym tuszem, i czułam ulgę, która nie miała w sobie niczego wzniosłego.
W sobotę po południu pojechaliśmy do lasu za miastem. Zatrzymaliśmy się na polanie, gdzie buki rosły tak gęsto, że nie było widać drogi. Marek wyjął z bagażnika saperkę, a ja trzymałam reklamówkę z tym, co zostało — dwa zdekompletowane komplety pościeli ze śladami wilgoci, plastikową ramkę na zdjęcie z pęknięciem w rogu, wyblakły pluszowy klucz do bramy, który Marta oddała nam razem z torbami, kpiąc: „to teraz wasze jedyne klucze, dbajcie”.
Wykopał dół pod starą brzozą. Głęboki na pół metra, akurat na wspomnienia. Wrzuciliśmy wszystko do środka i zasypaliśmy ziemią, ubijając ją butami, dokładnie, starannie, jakby od tego zależało, czy fundamenty naszej nowej historii wytrzymają dłużej niż tamte.
Potem wróciliśmy do auta. Marek odpalił silnik, który zakaszlał, zawarczał i zgasł. Spróbował jeszcze raz. I jeszcze raz.
— Akumulator? — zapytałam.
— Nie — uśmiechnął się pierwszy raz od tygodni. — To znak, że czas na nowy samochód.
Spojrzałam na polanę za tylną szybą. Nad miejscem, gdzie zakopaliśmy rzeczy, które miały nas definiować, przeleciała sójka i usiadła na gałęzi, przekrzywiając głowę. W oddali słychać było piłę motorową — ktoś przygotowywał drewno na zimę. W powietrzu pachniało żywicą i mokrym mchem. Wszystko pachniało.
